Probleemgedrag bij mensen met dementie

Bij mensen met dementie komt probleemgedrag vaak voor. Dit kan leiden tot stress, onveiligheid en overbelasting bij zowel de persoon met dementie als de mensen om hem of haar heen. De oorzaken van probleemgedrag verschillen per persoon en per situatie; hetzelfde gedrag kan op verschillende momenten door iets anders worden veroorzaakt. Daarom is er meestal niet één duidelijke reden en ook niet één oplossing. Omdat probleemgedrag ingewikkeld en veranderlijk is, is het belangrijk om zorgvuldig te kijken naar het effect dat het heeft op de persoon met dementie en diens omgeving. Wat in de ene situatie geen probleem is, kan dat in een andere situatie namelijk wél zijn.

In 2018 is de richtlijn ‘Probleemgedrag bij mensen met dementie’ gepubliceerd waar Verenso en NIP eigenaar van zijn. Deze richtlijn beschrijft hoe zorgprofessionals probleemgedrag kunnen herkennen, analyseren en behandelen. De richtlijn geeft uitleg over wat probleemgedrag is, wat goede en persoonsgerichte zorg is en hoe probleemgedrag daarmee voorkomen kan worden. Er worden interventies genoemd per veelvoorkomende vorm van probleemgedrag (depressief, angstig, apathisch, psychotisch, geagiteerd, nachtelijke onrust). Hierbij krijgen psychosociale en omgevingsgerichte interventies de voorkeur boven medicatie.

De richtlijn is toe aan herziening om zo de nieuwste wetenschappelijke inzichten en praktijkervaringen te verwerken. SKILZ zal de herziening op zich nemen en daarbij ook de handreiking Multidisciplinair werken aan probleemgedrag (Verenso, 2008) integreren. Zo ontstaat er een actuele, samenhangende en breed multidisciplinair toepasbare richtlijn. De herziening van de richtlijn gebeurt onder regie van procesbegeleiders Danique Bos en Tanja Mol.

Knelpunteninventarisatie

Aan de hand van vragenlijsten worden de knelpunten uit de praktijk opgehaald. Een eerste knelpunteninventarisatie, gericht op ervaringen met de huidige richtlijn, heeft in december 2025/januari 2026 plaatsgevonden. Daarnaast is er in februari/maart 2026 een vragenlijst uitgezet over knelpunten en problemen die zorgprofessionals in de praktijk ervaren op het gebied van probleemgedrag bij mensen met dementie. De uitkomsten van deze vragenlijsten zijn geanalyseerd en gepubliceerd in een factsheet.

Planning

Eind 2025 is formeel gestart met de herziening van de richtlijn ‘Probleemgedrag bij mensen met dementie’. De verwachting is dat de richtlijn eind 2027 gepubliceerd wordt. Bekijk hieronder de actuele status, welke stappen er nog zullen volgen en wat hieraan is voorafgegaan.

Status

Voorbereiding en afbakening

Stap 1

Knelpuntenanalyse

Stap 2

Literatuuronderzoek

Stap 3

Conceptversie

Stap 4

Commentaarronde

Stap 5

Autorisatie

Stap 6

Gepubliceerd

Stap 7

Stap 1: Voorbereiding en afbakening

De ontwikkeling van een richtlijn begint bij de voorbereiding. De procesbegeleider begint met een inventarisatie van al lopende (onderzoeks-) initiatieven. Vervolgens gaat de werkgroep verder met het afbakenen van de cliëntgroep, bepalen van de definities en begrippen en welke producten moeten worden opgeleverd.

Stap 2: Knelpuntenanalyse

De volgende stap is het uitvoeren van een knelpuntanalyse onder zorgprofessionals in het werkveld, cliënten, mantelzorgers en hun vertegenwoordigers. Op basis van deze analyse worden uitgangsvragen geformuleerd.

Stap 3: Literatuuronderzoek

Ter voorbereiding op het schrijven van een eerste conceptversie van de richtlijn wordt systematisch onderzoek gedaan naar wetenschappelijke literatuur. Op basis van het literatuuronderzoek wordt besloten of er aanvullend onderzoek nodig is.

Stap 4: Conceptversie

De werkgroep schrijft een conceptversie van de richtlijn. Deze is gebaseerd op de resultaten van het literatuuronderzoek en de inbreng vanuit het veld (best practices en ervaringsdeskundigen).

Stap 5: Commentaarronde

De conceptversie wordt voorgelegd aan verschillende beroeps-, branche- en cliëntenorganisaties. Op basis van het commentaar worden, als het nodig is, aanpassingen gemaakt in de conceptversie van deze richtlijn. In deze fase worden ook implementatieadvies en informatiemateriaal ontwikkeld.

Stap 6: Autorisatie

In de autorisatiefase wordt de richtlijn voorgelegd aan de beroepsverenigingen die hebben meegewerkt aan de ontwikkeling ervan.